ఏ వృక్ష జాతి అయినా ప్రపంచంలో ఎక్కడో ఒక చోట పుట్టి, అనుకూల ప్రాంతాలకు విస్తరిస్తుంది. ఎర్రచందనం కథ భిన్నం — లక్షల ఏళ్ల పరిణామం తర్వాత కూడా దీని సహజ ఆవాసం ఆంధ్రప్రదేశ్లోని శేషాచలం–వేలికొండ–పాలకొండ–లంకమల శ్రేణుల పరిధిని దాటలేదు. ఈ 'ఎండెమిక్' (స్థానీయ) లక్షణమే దీని అరుదుదనానికి మూలం.
ఈ కొండల్లో ఏముంది?
శేషాచలం శ్రేణి భూగర్భ శాస్త్ర రీత్యా అతి పురాతన క్వార్ట్జైట్–షేల్ శిలల నిర్మాణం. ఈ శిలలు విరిగి ఏర్పడిన నేలలు ఇనుముతో కూడి ఎర్రగా, గరపగా, నీరు నిలవకుండా ఉంటాయి. దీనికి తోడు తూర్పు కనుమల ఈ భాగంలో వర్షపాతం పరిమితం; ఎండాకాలం తీవ్రం. చాలా జాతులకు ఇది ప్రతికూల వాతావరణం — కానీ ఎర్రచందనం సరిగ్గా ఇలాంటి పరిస్థితుల్లోనే పోటీ లేకుండా నిలదొక్కుకునేలా పరిణామం చెందింది. మెత్తని పరిస్థితుల్లో పెరిగే జాతులు ఇక్కడ నిలవలేవు; ఒత్తిడిని తట్టుకునే ఎర్రచందనం ఇక్కడ రాజ్యమేలుతుంది.
శతాబ్దాల వాణిజ్య చరిత్ర
ఈ కలప విలువ నేటిది కాదు. శతాబ్దాల క్రితం నుంచే తూర్పు ఆసియా దేశాలకు — ముఖ్యంగా చైనా, జపాన్లకు — ఎర్రచందనం ఎగుమతి అయ్యేదని వాణిజ్య రికార్డులు చెబుతాయి. అక్కడి రాజవంశాల కాలంలో విలువైన ఫర్నిచర్, కళాకృతుల్లో దీన్ని వాడేవారు; ఆ సాంస్కృతిక గౌరవం నేటికీ కొనసాగుతూ డిమాండ్కు పునాదిగా ఉంది.
పరిరక్షణ యుగం — సంక్షోభం నుంచి పుట్టిన అవకాశం
అపరిమిత డిమాండ్ అటవీ దొంగతనాలకు దారితీయడంతో ప్రభుత్వాలు కఠిన నియంత్రణలు తెచ్చాయి; అంతర్జాతీయంగా CITES పరిధిలోకి ఈ జాతి వచ్చింది. దీని పరోక్ష ఫలితం — సహజ అటవీ సరఫరా దాదాపు మూసుకుపోయి, చట్టబద్ధమైన ప్రైవేటు తోటల సాగుకు ప్రాధాన్యత పెరిగింది. నేడు శేషాచలం పరిసర జిల్లాల్లో నిర్వహిత తోటలు పెరుగుతుండటానికి ఈ చరిత్రే నేపథ్యం: ప్రకృతి ఇచ్చిన అనుకూల నేలల్లో, చట్టం గీసిన స్పష్టమైన గీతల మధ్య సాగు.